Adam Szczupak “Julian Pełesz (1843-1896) – greckokatolicki biskup stanisławowski i przemyski

(z artykułu: Szczupak A. “Julian Pełesz (1843-1896) – greckokatolicki biskup stanisławowski i przemyski oraz jego prywatny księgozbiór // Rocznik Biblioteki Narodowej 2015, T.46, S.309-328)

Julian Pełesz (Юліян Пелеш) urodził się 3 stycznia 1843 roku w wiosce Smerekowiec, położonej na Łemkowszczyźnie w dzisiejszym powiecie gorlickim. Jego ojcem był nauczyciel szkoły ludowej i diak Grzegorz, a matką – Joanna z domu Szczawińska. Po ukończeniu szkoły ludowej w Jaśle pobierał nauki w gimnazjum w Preszowie, skąd następnie przeniósł się do gimnazjum w Przemyślu. Tam też zdał z wyróżnieniem egzamin dojrzałości w 1863 roku. W tym samym roku wstąpił do Greckokatolickiego Seminarium Duchownego w Wiedniu, zwanego powszechnie Barbareum. Święcenia kapłańskie otrzymał jako celibatariusz 20 października 1867 roku w Przemyślu. Po wyświęceniu powierzono mu funkcję prefekta Barbareum. Jednocześnie ks.Pełesz pogłębiał studia teologiczne, zdobywając w 1870 roku na uniwersytecie Wiedeńskim stopień doktora teologii.

Po obronie doktoratu wrócił do Galicji, osiadając we lwowie. objął tam funkcję prefekta Greckokatolickiego Seminarium Generalnego, którą pełnił do 1872 roku. W tym czasie ks.Pełesz razem z ks.Sylwestrem Sembratowiczem, przyszłym greckokatolickim metropolitą lwowskim, rozpoczął wydawanie apologetycznego czasopisma “Ruski Sion” (“Рускій Сіонъ”), które było rozpowszechniane wśród duchowieństwa greckokatolickiego w Galicji. Równocześnie ks. Pełesz był zatrudniony w katedrze teologii Pastoralnej uniwersytetu lwowskiego. Do 1872 roku był także katechetą przy szkole prowadzonej przez benedyktynki obrządku ormiańskiego. W tym samym roku został przeniesiony do Przemyśla, gdzie w tamtejszym Greckokatolickim Seminarium Duchownym wykładał teologię pastoralną i pełnił funkcję prefekta studiów.

Pobyt ks.Pełesza w Galicji trwał zaledwie cztery lata. W 1874 roku wrócił do Wiednia, tym razem w charakterze rektora Barbareum i proboszcza parafii greckokatolickiej w stolicy monarchii habsburskiej. Będąc osobą znakomicie wykształconą i świetnie odnajdującą się w towarzystwie, ks.Pełesz zdobył w Wiedniu szereg kontaktów wśród najbardziej wpływowych osobistości stolicy. Przyszły biskup został jednym z nauczycieli następcy tronu, arcyksięcia Rudolfa Habsburga, z którym miały go łączyć przyjacielskie relacje.

W 1883 roku ks.Pełesz opuścił Wiedeń i jeszcze raz trafił do Lwowa. Objął tam godności kolejno archidiakona i dziekana greckokatolickiej kapituły metropolitalnej. Jego obowiązki obejmowały także przewodniczenie metropolitalnemu sądowi małżeńskiemu. Nazwisko Pełesza pojawiało się wówczas w kontekście obsadzenia stolicy metropolitalnej we Lwowie, ale ostatecznie urząd ten objął ks.Sylwester Sembratowicz.

W 1885 roku papież Leon XIII zatwierdził plany wyodrębnienia z części terenów greckokatolickiej archidiecezji lwowskiej nowej jednostki – eparchii stanisławowskiej. Wprawdzie decyzja o jej powstaniu zapadła na cesarskim dworze jeszcze w 1850 roku, ale dopiero po 35 latach poczynania Franciszka Józefa doczekały się oficjalnej aprobaty Stolicy apostolskiej. Pierwszym biskupem nowej eparchii cesarz mianował ks. Pełesza. Nominacja została wydana 12 lutego 1885 roku. Chirotonia władyki Juliana odbyła się 1 listopada 1885 roku w soborze św.Jura we Lwowie, a ingres do katedry w Stanisławowie – 10 stycznia 1886 roku.
Po śmierci Jana Saturnina Stupnickiego w 1890 roku Pełesz został przeniesiony na bardziej prestiżową stolicę biskupią w Przemyślu.

Posługę w diecezji przemyskiej rozpoczął 12 listopada 1891 roku, trwała ona zaledwie niecałe pięć lat. W Przemyślu mocno podupadł na zdrowiu, zmagając się z chorobą nowotworową. Władyka Julian Pełesz zmarł w Przemyślu w wieku 53 lat 22 kwietnia 1896 roku i został pochowany na tamtejszym cmentarzu miejskim.

Ks.Pełesz zajmował się nie tylko działalnością duszpasterską, ale prowadził również badania nad dziejami kościoła greckokatolickiego. Ich rezultatem była obszerna rozprawa “Geschichte der Union der ruthenischen Kirche mit Rom”, która ukazała się drukiem w dwóch tomach w latach 1878 i 1881. Dzieło to było jedną z najbardziej wartościowych XIX-wiecznych publikacji poświęconych dziejom wspólnoty greckokatolickiej, a większość ustaleń Pełesza zachowuje naukową wartość do dziś. Oprócz licznych artykułów i homilii w czasopiśmie “Ruski Sion” oraz w szeregu innych periodyków, spuścizna pisarska Pełesza obejmuje podręcznik prawniczy dla duchowieństwa “Розправа о духовнім урядовім стилю”, kompendium teologii pastoralnej “Пастирське Богословіє”, a także podręcznik “Учебник католицької релігії”. Ks.Pełesz współpracował również z wybitnym historykiem ks. Josephem Hergenrötherem przy redakcji drugiego tomu serii “Kirchen­lexikon: Encyklopädie der katholischen Theologie und ihrer Hülfswissenschaften”.

Залишити відповідь

Ваша e-mail адреса не оприлюднюватиметься. Обов’язкові поля позначені *